Alleen het doorprikken van filterbubbles helpt tegen Fake News

Sinds de onverwachte verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten is er in de media veel aandacht voor de gevolgen van fake news op Facebook en Twitter. Trump zou zijn verkiezing te danken hebben aan negatief fake news over Hillary Clinton en positief fake news over hemzelf. Fake news is onecht nieuws dat via sociale media doelgericht wordt verspreid om het publieke debat en daarmee ook  verkiezingen te beïnvloeden.

Filterbubble

Mensen lezen graag nieuws dat hun eigen mening onderstreept, maar het gevaar daarbij is dat je op het internet snel in een filterbubble terecht komt, dat wil zeggen dat je via algoritmes alleen informatie krijgt die op jouw persoon is toegesneden, waardoor je het echte nieuws niet meer goed kunt onderscheiden van het fake news.

Taak voor journalistiek en overheid

Journalisten hebben als controleurs van de staat en als leverancier van de informatie die de burger nodig heeft om democratisch te functioneren, de opdracht fake news te ontmaskeren en te voorkomen. Ook de overheid heeft naast de eigen verantwoordelijkheid van de burger een taak haar burgers op te voeden tot mediabewuste burgers.

filter-buble

Filterbubbel (© De Nieuwe Reporter)

Filterbubbles tegengaan

Via adequate en authentieke berichtgeving kunnen journalisten filterbubbles van gelijkgezinden die hongerig zijn naar fake news, tegengaan. Dan is het voor de verspreiders van fake news niet meer zo gemakkelijk om reclameinkomsten binnen te halen, hoe minder mensen het fake news aanklikken, hoe minder geld het oplevert. Facebook en Google hebben zelf onder grote druk besloten dat ze geen reclame meer toelaten op websites met fake news. Laten we enkele maatregelen waarmee fake news bestreden kan worden eens op een rijtje zetten.

Maatregelen tegen fake news:

  • Transparantie van bronnen verlangen
  • Factchecken, kloppen de feiten wel?
  • Geen reclame meer toelaten op sites met fake news
  • Filterbubble doorprikken
  • Journalisten in dienst nemen die het fakenews ontmaskeren
  • Fakenews als Spam behandelen
  • Een gemeenschappelijke Newsfeed van alle serieuze media
  • Zwarte lijsten/Browser-Add-ons aanleggen
  • Ontwikkelen van mediacompetentie onder de burgers
  • Vertrouwen terugkrijgen traditionele media door pluriformiteit

Vraag naar fake news neemt toe

Ondanks dat er een hele catalogus bestaat om fake news te bestrijden, lijkt fake news in de sociale media alleen maar toe te nemen. Dit kan moeilijk alleen verklaard worden uit een toenemend aanbod van fake news. Er lijkt dus een endogeen proces gaande waarbij er steeds meer vraag ontstaat naar fake news. De sleutel om dit fenomeen te begrijpen ligt bij de vraag wie de personen zijn die fake news volgen en om fake news vragen.

Hoe kom je in een filterbubble terecht?

Om te weten wie fake news volgt en hoe je een filterbubble doorprikt is het belangrijk te onderzoeken hoe je in een filter bubble terecht komt. Je ontvangt op het internet alleen op jouw persoon toegesneden informatie aan de hand van je surfgedrag waardoor je je geen pluriform beeld meer kunt vormen over de maatschappij. Het publieke discours wordt op internet daarom in los van elkaar staande groepen van mensen gevoerd die allemaal eenzelfde mening hebben en die relaties met elkaar onderhouden (McPherson, Smith-Lovin, & Cook, 2001), andere meningen worden weggefilterd.

Echoput van gelijkgezinden

Het internet functioneert daarmee als een echoput waar mensen naar bevestiging zoeken van hun eigen (politieke) opvatting (Kushin & Kitchener, 2009; Stroud, 2010; Sunstein, 2001) binnen homogene groepen die met elkaar gelijkenissen vertonen (Vgl. Lazarsfeld & Merton, 1954). Mensen die dezelfde politieke denkbeelden delen zijn eerder met elkaar verbonden op sociale media, dit wordt in de literatuur “Birds of a feather” genoemd (McPherson et al., 2001) en het gaat ook op voor mensen met ideologische ideeën (Gaines & Mondak, 2009).

facebook-filter-3-want

Filterbubbel (© Want)

Fake news verspreidt zich via opinion leaders

Omdat het fake news vooral opduikt in verkiezingstijd kunnen we de theorie van de socioloog Paul Lazarsfeld et al. over de nieuwsverspreiding via opinionleaders in verkiezingstijd (Two-Step-Flow communication) toepassen op de lezers van fake news. Naar Lazarsfeld et al. zijn opinion leaders mensen die anderen van hun politieke instelling weten te overtuigen en die om raad worden gevraagd met betrekking tot politieke thema’s (Lazarsfeld, Berelson & Gaudet, 1944). Via twee stappen (two-step-flow communication) weten politici via opinion leaders kiezers te bereiken.

Filterbubble versterkt two-step-flow-communication

Opinion leaders hebben een betere toegang tot informatie en kunnen anderen op asymmetrische wijze van de informatie voorzien (Rogers, 2003). Het zijn meestal innovatief ingestelde individuen die zeer betrokken zijn bij een thema (involvement), ze hebben doorgaans een hoge sociale status en een groot aantal sociale contacten (Rogers, 2003, Vishwanath & Barnett, 2011).

Lazarsfeld et al. ontdekten dat degenen die nog niet wisten op wie ze zouden gaan stemmen de verkiezingscampagne vaak volgden via persoonlijke gesprekken met opinion leaders, die deel uitmaakten van hun familie, vrienden of kennissenkring. Mensen maken  graag keuzes gebaseerd op wat vrienden en bekenden vinden (Domingos & Richardson, 2001), hetgeen door de filterbubble van gelijkdenkenden nog eens versterkt wordt.

Waarom lezen mensen graag fake news?

Ook de journalistiek zorgt ervoor dat mensen fake news lezen omdat journalistiek

fakenewsinvasion3

(Politicus USA)

meestal een commercieel product is dat niet alleen op zoek is naar de waarheid. Er is een massamarkt voor nieuws die bediend wordt.

De waarden die als standaardnorm voor het nieuws gelden zijn daarnaast de normen en waarden van de middenklasse, waarin obsceniteiten en gruwelijkheden worden geweerd en waar de waarden van het middenklasse gezin centraal staan. Het censureren van van deze norm afwijkende ideeën en waarden zorgt ervoor dat er een beeld gecreëerd wordt dat niet helemaal strookt met de realiteit: “the way certain realities get talked or written about- that is, the choices speakers and writers make in doing it- are not just random but ideologically patterned. These choices do much of the work of naturalizing particular social arrangements which serve particular interests, so that in time they may come to seem like the only possible or rational arrangements.” (Cameron, 2001).

Wantrouwen tegen de traditionele media

Veel gewone burgers herkennen zich niet meer in het nieuws van de traditionele massamedia en keren zich sinds de introductie van het internet en de sociale media af van de massamedia  en zoeken naar alternatief nieuws. “Er is groot wantrouwen tegenover klassieke bronnen van waarheid”, zegt Maarten Boudry, auteur van Illusies voor gevorderden, in De Standaard van 17 november. Daarin stelt Dominique Deckmyn zich de vraag of we volgens de website The Independent een ‘post-truth’ tijdperk zijn binnen gegaan waarin objectieve feiten in de publieke opinie minder tellen dan emoties en eigen ervaringen. Fake news is weliswaar van alle tijden en we geloven het ook niet echt, maar mensen willen het fake news geloven omdat het behaaglijk voelt in de filterbubble van gelijkgezinden.

Nieuws geen afspiegeling van de werkelijkheid

Naast de normen en waarden van de middenklasse in het nieuws zorgen journalistieke werkwijzen ervoor dat het nieuws de massa niet meer bereikt en er wel vraag naar fake news is. Gestandaardiseerde verhaalvormen die gebruikt worden om over nieuws te rapporteren zorgen ervoor dat feiten telkens worden gerangschikt volgens een vast stramien van plots en subplots en dit geeft een vertekend beeld van de werkelijkheid.

Elke nieuwsorganisatie brengt het nieuws bovendien op dezelfde manier want verschillen in de berichtgeving tussen media zouden de indruk kunnen wekken dat de organisatie niet objectief is. Het is echter die standaardisatie die een politiek vertekende berichtgeving in stand houdt.

fgdfgdfgdfdsdfhfguhyjh-1024x576

Make big money; fake news (© 101 Geek)

Standaardisatie en nieuwswaarden slecht voor de objectiviteit

Door het rechtstreeks overnemen van informatie van nieuwsagentschappen of persbureaus wordt de standaardisatie nog vergroot, net als door de redactionele eisen binnen de nieuwsorganisatie zelf, die leiden tot stereotype verhalen die de dominante visies verspreiden en nooit eens tegen de stroom ingaan.

Nieuws wordt ook geframed: Framing betekent dat bepaalde aspecten van de realiteit uitgekozen worden en meer nadrukkelijk naar voor geschoven worden in de media. Daarnaast ligt de nadruk bij nieuws op de aanwezigheid van de zogenaamde nieuwswaarden: nieuws moet van maatschappelijk belang zijn, actueel zijn, nabij zijn, sensationeel zijn, om prominenten gaan etc. (Lippmann, 1922). De objectiviteit van het nieuws is dus een illusie.

Geen ruimte voor pluriformiteit

De professionele norm van de journalistiek en de bijbehorende journalistieke praktijken creëren een verslaggeving die de mainstream politieke overtuigingen verspreidt en in stand houdt en geen ruimte laat voor andere perspectieven. Daarom lopen mensen weg bij de traditionele media en vallen ze voor het afwijkende fake nieuws, de verantwoordelijkheid voor het fake nieuws ligt dus in belangrijke mate bij de media zelf.

Publiek belang waarborgen en dialoog bevorderen

Media verspreiden bovendien vaak volledig geënsceneerde gebeurtenissen als nieuws en ze normaliseren gebeurtenissen door erover te rapporteren op een stereotype manier. Ook geven ze informatie nog al eens  weer zoals de betrokken partijen (belanghebbende bedrijven of de overheid) willen, zonder achterliggende context. Daarom moet er volgens de politicoloog Lance Bennett een nieuwe professionele norm komen voor journalisten waarin er plaats is voor een analyse van de historische en institutionele context van het nieuws, en waar de burger betrokken wordt bij het nieuws (“citizen-oriented journalism”), een pers die rekening houdt met het publiek belang en die een democratisch dialoog promoot en burgers actief betrekt bij het nieuws.

Conclusie

tipstomakesocialmediamarketingeasier-455x389

(Jess Interactive)

Het bestrijden van fake news op het internet is dweilen met de kraan open zolang journalisten hun werk niet goed doen door hun nieuws uitsluitend af te stemmen op de normen en waarden van het middenklasse gezin. Een grote groep mensen voelt zich daarom via de traditionele media niet meer bediend en komt via sociale media in een zogenaamde filterbubble terecht met gelijkgestemden die allemaal hetzelfde onechte nieuws of fake news willen horen.

Journalisten moeten om deze wet van behoud van fakenews te veranderen hun beroep uitoefenen op een manier waarbij de burger betrokken wordt bij het nieuws (“citizen-oriented journalism”). Een pers die rekening houdt met het publiek belang, die een democratisch dialoog promoot en burgers actief betrekt bij het nieuw. Journalisten hebben de taak niet stereotyp en gestandaardiseerd het nieuws te presenteren, ze dienen de achterliggende context te onderzoeken.

Journalistiek hoofddoel moet het streven naar waarheid zijn en niet het  dienen van commerciële belangen. De massamarkt van nieuws gericht tot een heel groot publiek dient weer getransformeerd naar een publieke ruimte waarin iedere groep van de bevolking het nieuws ontvangt om als burger aan het democratisch proces deel te kunnen nemen.

De journalistiek hoeft niet populistisch te worden maar wel meer pluriform, een journalistiek die meeleeft met de zorgen en waarden van de kleine man of vrouw die niet tot de gegoede middenklasse behoort.Zolang dit niet gebeurt blijft het bestrijden van fake news vechten tegen de bierkaai.

Literatuur

Bennett, W. L. (1996). Inside the Profession: Objectivity and Other  Double  Standards. In: News, the politics of illusion, London: Longman.

Benson, R. & Wood, T. (2015).Who Says What or Nothing at All? Speakers, Frames, and Frameless Quotes in Unauthorized Immigration  News in the United States, Norway, and France, American Behavioral Scientist, Vol. 59(7), pp. 802–821.

Cameron, D. (2001). Hidden agendas? Critical discourse analysis. In: D. Cameron (Red.), Working with spoken discourse. Londen: Sage, pp. 123-141)

Deckmyn, D. (2016). “Is de waarheid wel passé?, De Standaard 17 november 2016.

Domingos, P. & Richardson, M. (2001). Mining the network value of customers. In: Proceedings of the 7th ACM SIGKDD International Conference on Knowledge Discovery and Data mining, San Francisco, CA, 26-29 August, pp. 57-66.

Lazarsfeld. P.F., Berelson, B. & Gaudet, H. (1944). The People`s Choice: How the Voter Makes Up His Mind in a Presidential Campaign. New York: Duell: Sloan and Pearce.

Lazarsfeld, P.F., & Merton, R. (1954). Friendship as a social process: A substantive and methodological analysis. In: Morroe, B., Abel, T. & Page C. (Red.). Freedom and control in modern society, pp. 18-66. New York: Van Nostrand.

Lippmann Walter: Public Opinion (1922), dt.: Die öffentliche Meinung, Bochum: Brockmeyer 1990.

McPherson, M., Smith-Lovin, L., & Cook, J.M. (2001). Birds of a feather: Homophily in social networks. Annual Review of Sociology, pp. 415-444.

Rogers, E.M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). New York: Free Press.

Sunstein, C.R. (2001). Republic.com. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Vishwanath, A., Barnett, G.A. (Red.). (2011). The diffusion of innovations: A communication science perspective. New York: Peter Lang.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s